برجسته ترین آثار خشتی ایران در انتظار ثبت جهانی گردشگری

مجموعه تاریخی کوه خواجه، جزو برجسته ترین آثار خشتی ایران است که مسؤولان مربوطه این روزها برای ثبت جهانی آن تلاش میکنند.

به گزارش روابط عمومی و امور فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سیستان و بلوچستان، به نقل از خبرگزاری فارس، مجموعه بناهای واقع روی کوه خواجه در فاصله 30 کیلومتری جنوب غربی شهر زابل، جزو برجسته ترین آثار خشتی ایران هستند که در حاشیه دریاچه هامون مجموعه شاخصی را پدید آورده که از هرسو قابل مشاهدهاند.

این کوه در میان زرتشتیان، مسیحیان و مسلمانان مقدس شمرده میشود و براساس اعتقادات زرتشتی، "سوشیانس " که پسر زرتشت و ناجی جهان است از این کوه ظهور میکند.

به همین دلیل مسیحیان نیز اعتقاد دارند که این کوه، محل طلوع ستارهای است که آنها را به زمان و مکان تولد حضرت مسیح (ع) بشارت میدهد.

این کوه در میان مسلمانان به سبب وجود زیارتگاههای متعدد در بالای آن و نیز آرامگاههای افراد محلی مورد احترام است.

شاخصترین آثار این مجموعه شامل کهندژ (قلعه سام)، قلعه کُککُهزاد، قلعه چهلدختران، زیارت پیر گندم بریان، مزار خواجه، قبور اسلامی، ساختمانهای منفردآرامگاهی و خانهشیطان هستند.

آثار باستانی این کوه از سوی پژوهشگران و باستانشناسان بسیاری همچون سراورل اشتاین، ارنست هرتسفلد، گولینی، فاخپا، محمود موسوی، سید منصور سجادی، کاواچی و سرور غنیمتی مورد بررسی و کاوش قرار گرفته که نتایج این بررسیها تنها توانسته بخشی از سابقه دیرین این اثر را نمایان سازد.

این بررسیها روشن کرد، که این آثار متعلق به دوران پارتیان و ساسانیان و در حقیقت کاخ فرمانداری" گرندوفار" از خاندان سورن اشکانی و پادشاه قندهار بوده که به نظر وی همان پهلوان نامی سیستان یعنی رستم دستان است که مسیحیان وی را پیشوای پادشاهان (مغان) سهگانه دانسته و او را با یکی از آنان یعنی گاسپار منطبق میکنند.

قرارگیری آتش مقدس در بالای حیاط مرکزی، قرارگیری مجموعه در منطقهای دور افتاده ولی قابل مشاهده از هرسو، به علاوه وجود رودخانه هامون در کنار محوطه، عملکرد این بنا را به عنوان معبد، مجموعه بیشتر تقویت میکند.

مجموعه عظیم معماری و آثار باقیمانده خشتی در دامنه جنوبی و سراشیبی کوه "اوشیدام" یا "اوشیدم" که امروز به علت قرارگیری مقبره خواجه غلطان در بالای آن، به "کوه خواجه معروف است"، قرار دارد.

این آثار نشانگر قلعه بزرگ یا شهر کوچکی است که در دامنه این کوه ساخته شده که از نظر دسترسی سلسله مراتب خاص خود را دارد و حداقل در دو دوره مشخص پارتی، ساسانی و احتمالا یک دوره اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.

دیوارهای آن هم از چینه و توده گلی ساخته شده و آجر پخته در آن به کار رفته، دیوار حصار دفاعی شهر از پایین کوه آغاز و تا بالای آن ادامه دارد تقریبا در نیمه راه ساختمانهای اصلی و یا در واقع هسته مرکزی مجموعه قرار دارد.

نقش و نگارهای به جای مانده روی دیوارههای قلعه سام، هنرمندی ایرانیان کهن را به زیبایی به تصویر میکشد.

نقاشیهای کوه خواجه بسیار دیدنی و جذابند به طوری که در برخی از آنها اشخاصی دیده میشوند که در حالت نواختن موسیقی بوده و برخی نیز میرقصند.

از نقاشیهای دیگر میتوان به تصویر یک پادشاه با ملکه که در زیر سایهبانی قرار گرفتهاند، اشاره کرد.

تلاش برای معرفی کوهخواجه برای ثبت در فهرست آثار جهانی

رئیس گروه حفاظت ایکوم ایران در سفر به زاهدان در نشست تخصصی حوزه حفاظت و مرمت و میراث تاریخی و باستانی با حضور مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیاء میراث معنوی و طبیعی کشور، رئیس پژوهشکده سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در موزه منطقه ای جنوب شرق در زاهدان با تاکید بر ارزش تاریخی کوه خواجه، اظهار کرد: کوه خواجه یکی از مهمترین آثار کشور است که باید ثبت جهانی شود.

رسول وطن دوست حقیقی افزود: قدمت و ارزش کوهخواجه تا جایی است که هر ساله گردشگران از کشورهای مختلف به این مکان سفر کرده و از بناهای موجود در آن دیدن می کنند.

* استقرار آرامگاه خواجه غلطان در کوه خواجه

آرامگاه خواجه غلطان در راس کوه و در جبهه شمال شرقی کوه واقع شده است، قبر طویل خواجه در بالای کوه واقع شده و هر ساله در ایام نوروز گردشگران زیادی به آنجا سفر میکنند.

*** کوه خواجه به عنوان یادمانی اسرار آمیز که رازهای دنیای قدیم را در خود پنهان کرده هر ساله نظر گردشگران زیادی را به خود جلب میکند.

انتهای پیام