نگاهی به قیام تاریخی مردمان دارالولایه سیستان در بهمن ماه 1330 گردشگری

نگاهی به قیام تاریخی مردمان دارالولایه سیستان در بهمن ماه 1330

مردم سیستان بعد از اطلاع از واقعه کربلا توسط بنی امیه سکوت را روا نداشته و سال 11 هجری علیه آنها و آل‌زیاد قیام کردند و نام خود را به عنوان اولین گروهی که به خونخواهی امام حسین (علیه السلام) قیام کردند ثبت نمودند.

محمدعلی ابراهیمی؛ سرپرست موزه منطقه‌ای جنوب‌شرق و کارشناس مردم‌شناسی استان سیستان و بلوچستان در یادداشتی نوشت: سیستان وبلوچستان به عنوان پهناورترین استان کشور در طول تاریخ همواره افتخار آفرین بوده ودر بزنگاه های مهم تاریخی نقش اساسی داشته است، سیستان دیار افسانه ساز کهن ایران سرزمین رستم دستان و محل وقوع بسیاری از افتخارات فرهنگی-تاریخی در ایران جان است که به وسیله مجاهدت اقوام ایران مهری که در طول دوره‌های مختلف دراین کهن مرز وبوم زندگی میکردند سامان یافته، ازجمله تمدن سازی در هزاره سوم وچهارم قبل از میلاد و تشکیل نخستین شهریاری پس از اسلام.

افزون برآن تاریخ گواه است که مردم سیستان با وجود بُعد مسافت از مرکز جهان اسلام و عدم حضور ائمه(ع) در این منطقه و وجود تبلیغات منفی علیه اهل بیت(ع) در این عصر مصداق روشن بصیرت و صبر بودند و در مقاطع حساس، علم حمایت از اهل بیت را بر دوش کشیدند و جلوه های بی نظیر یا کم نظیری از خود به یادگار گذاشتند.

حضور در جنگ صفین در رکاب امیرالمؤمنین(ع)، بر حق دانستن امامت حضرت علی در خطاب به حاکم اموی سیستان، مقاومت در برابر بخشنامه بنی امیه مبنی بر لعن حضرت با وجود سخت گیری حاکمیت به مردم به خاطر پذیرش این دستور و مبارزه با خوارج در سیستان به خاطر سبّ و دشنام به امیرالمؤمنین(ع) و شهادت جمعی از شیعیان در این راه و... خود مصادیق بارز بصیرت مردان این دیار است.

علاوه بر این موارد افتخار دیگری در تاریخ به نام سیستان ثبت گردیده و آن عبارت است از اینکه مردم سیستان بعد از اطلاع از واقعه کربلا توسط بنی امیه سکوت را روا نداشته و سال 11 هجری علیه آنها و آل زیاد قیام کردند و نام خود را به عنوان اولین گروهی که به خونخواهی امام حسین (علیه السلام) قیام کردند ثبت نمودند، این در حالی است که قیام توابین در سال 16 هجری و قیام مختار در سال 11 هجری اتفاق افتاد؛ ازاین رو اقدام سریع مردان این دیار در خونخواهی واقعه کربلا نمادی از بصیرت ایشان را به نمایش گذاشت.

وقتی دفتر تاریخ سیستان را ورق میزنیم به افتخاراتی برمی خوریم که به حق شایسته این مردمان است دارالولایه سیستان را مدینه العذرای ایران گویند و سیستانیان را کوروش پادشاه بزرگ هخامنشیان ،یاریگران در تاریخ لقب داده است. همچنان که نخستین شکست را سپهبد سورنای سیستانی بر لشکر بزرگ رومیان وارد می کند و تشکیل نخستین شهریاری ایران توسط امیر یعقوب لیث صفاری زنده کننده یاد و نام پارسی با همراهی عیاران رقم می خورد و پهلوانانی از جمله خاندان کیانی وسام وزال ورستم دستان حماسه ها خلق کردند.

دیگرانی مانند ایستاتیس، حمزه آذرک-اشکش وسیاه سوار بلوچ-حمل ومیر جیند در مقابل استعمارگران رشادتها کردند و همان مردمان دلیری که مغولان و تیمور وهر ظالمی را در طول تاریخ یارای مقابله با ایشان نبوده که نمود آن را حکیم سخن سرای طوس, در حماسه های شهنامه با پهلوانیهای رستم دستان به زیور طبع آراست و در 19 بهمن 1331 فرزندان همان بزرگ مردان برعلیه ستم شاهان پهلوی چونان نیاکانشان، مردانه ایستادند در طول این سالیان نیز در دوران مبارزات انقلاب اسلامی در هشت سال دفاع مقدس و در مرزداری کیان میهن و مقابله با ناامنان ایران عزیز یا در دفاع از حرم، یاد ونام آن دلیرمردان و زنان سلحشور را زنده نگاه داشتند.

یکی از قیام های سیستانیان معروف است به سال شوم در سیستان و قیام سیستانی ها به رهبری روحانیت در سال ۱۹۰۵برعلیه استعمارگران انگلیسی که همراه روسی و بلژیکی ها در سیستان مثل بقیه ایران غارت می کردند، وقتی به مقاومت مردم سیستان در برابر خود روبرو شدند شیوع طاعون در میان مردم سیستانی شد که به سختی درد و رنج گرسنگی و خشکسالی را تحمل می کردند را باعث شدند.

پس از انجام این عمل ننگین و اطلاع مردم از این جنایت، باعث شد تا سیدرضا مجتهد و محمد تقی از روحانیت با نفوذ سیستان که در بنجار زابل اقامت داشتند دستور فتوای جهاد را بر علیه انگلیسی ها را صادر کنند. این جهاد باعث شد تا انگلیسی ها کنسولگری انگلستان را در سیستان ترک کنند و قبل از رسیدن توده مردمی به آنان، سیستان را ترک و جان سالم به در ببرند. این سال در میان مردم سیستان به سبب کشتار بی رحمانه به سال شوم معروف شد که امروزه با مرور تاریخ آن دل بسیاری ازمردم غمگین و تنشان می لرزد.

قیام 19 بهمن افتخاری دیگری برای سیستان وبلوچستان

تاریخ سازی سیستان مردان در طول دوره های مختلف زبانزد بوده و در دوران حکومت ستم شاهی نیزقیام مردم سیستان برعلیه حکومت پهلوی و خاندان خزیمه علم ۱۹ بهمن ۱۳۳۰ رخنمون گردید قیامی که دلیلش ظلم مضاعف پهلوی وآزاد مردی سیستانیان برعلیه ظالم بود و علت آن این بود که نسبت به انتخاب انتصابی امیرحسین خزیمۀ علم برای نمایندگی مجلس سیستان اعتراض داشتند. اکثریت قریب به اتفاق سیستانی‌ها خود نماینده‌ای منتخب به نام مرحوم آیت ا... میرزا ابراهیم شریفی را قبول داشتند.

انتخابات فرمایشی نمایندگان ملس وظلم ایشان در کنار برخی خوانین به خصوص خاندان علم باعث شد مردم شریف سیستان به رهبری رهبران مذهبی وملی خود برعلیه رژیم منحوس قیام نمایند،.

دولت دکترمصدق انتخابات اين دوره را آزاد اعلام نموده بود وآيت اله کاشاني به جميع علما و روحانيون کشور و منجمله آيت الله حاج ميرزا ابراهيم شريفي تکليف مي نمايد که چه خوب است که در اين موقعيت از بي طرفي چشم پوشيده آقايان دراين امر مهم وارد شوند. شکست خاندان علم وخوانين متحدآنان درانتخابات انجمن هاي ايالتي و ولايتي سبب شد تا براي انتخابات دوره نوزدهم مجلس شوراي ملي با برخورداري ازحمايت دربار بيشتر سرمايه گذاري کنند اما هشياري و هم پيماني محمد رضاخان پردلی و آيت الله حاج ميرزا ابراهيم شريفي که به ترتيب متاثر از سيستم فکري وسياسي عقيدتي دکترمصدق وآيت اله کاشاني مي بودند همه راهها را به روي هواداران خاندان علم مسدود مي ساخت.

دولت با حاکمیت اسدالله علم شخص دوم مملکت با تمام قدرت از خزیمه علم حمایت می‌کرد، اسدالله همچنین به بازرس اعزامی و فرماندار اعلام داشته بود که باید خزیمه از صندوق آرا بیرون بیاید. بنابراین چند روز قبل از روز انتخابات باحمایت و دسیسه رئیس ثبت احوال زابل تمامی صندوق‌ها را به نام امیرحسین خزیمه انباشتند و صبح روز ۱۹ بهمن صندوق ها را به محل شعب اخذ آرا درشهر و بخش‌های تابعه فرستادند. اما با هوشیاری مردم و رهبران سیستانی، امیرحسین خزیمه علم با مخالفت‌های مردم زابل و سیستان دیگر هیچ گاه نتوانست کرسی نمایندگی مردم زابل را در مجلس شورای ملی اشغال کند.

روز ۱۹ بهمن ۱۳۳۰ در زابل زد و خوردی خونین روی داده و ۱۱ نفر از جمله فرماندار و رئیس انجمن انتخابات کشته و ۴۰ نفر مجروح شدند. در زابل و زاهدان حکومت نظامی اعلام شد و سه تلگراف از حوادث خونین زابل به مراکز مخابره شد.

حق کشي ها، بهره کشي ها و بر باد دادن ملک و خاک سيستان که در طي ادوار گذشته توسط امراء مذکور بر اين منطقه سايه گسترده بود عامل مهم مشارکت فعال سران سيستاني در انتخابات دوره نوزدهم مجلس شوراي ملي واتفاقات ناگوارگرديد.

ديري نگذشت که بر اثر فشار عوامل زور و قدرت به جانبداري از خاندان علم دادگاه نظامي حکم اعدام مرحوم شريفي را صادر نمود اما تلاش و پيگيري برخي از بزرگان و مومنين سيستان و تماس آنها با آيت الله کاشاني سبب لغو اجراي حکم شد و پرونده را به همراه بازداشت شدگان به تهران فرستادند.

پايمردي و استقامت بارز وآشکار دو نيروي توانمند ملي و مذهبي که به ترتيب توسط سردار محمدرضا خان پردلی و آيت الله حاج ميرزا ابراهيم شريفي رهبري و هدايت مي شد راه موفقيت علميون را مسدود نمود اولين زنگ خطردرسيستان برعليه آنان به صدا درآمد.

باکانديدايي مرحوم آيت الله حاج ميرزا ابراهيم شريفي که به رقابت اميرحسين خان خزيمه علم برخاسته بود سيستان به يک مرکز و ياميدان مبارزه سياسي تبديل شد و بدين ترتيب محمدرضاخان پردلي که توانسته بود باجلب اعتماد جامعه آنان را به يک حرکت ضد خاندان علمي رهبري نمايد چهره مردمي و ملي يافت.

توده هاي مردمي که بارها بوسيله صاحب منصبان دولتي محل و زورمداران عشيره اي و با گفتارو کردارهاي تند و تحقيرآميزشان به هيچ گرفته شده بودند به مشابه يک انبار بزرگ و همه جا گير باروت بشدت قابل انفجار بود.

هرچند علیرغم رشادت مردم براي دوره نوزدهم سيستان در مجلس شوراي ملي نماينده اي نداشت براي دوره بعد جهانگير تفضلي بدون آنکه سيستان را از نزديک ببيند به عنوان نماينده مردم سيستان تراشيده شد و بعد از وي نيز کساني نماينده مردم شدند که با حمايت و صلاحديد اسدالله علم بودند و اين روال تا پيروزي شکوهمند انقلاب اسلامي ادامه داشت